
فرانسیس در سال ۱۱۸۲ در آسیزی، از پیترو برناردونه و پیکا برناردونه، متولد شد. پدرش پارچهفروش بود. فرانسیس دوران جوانی خود را در محیطی مرفه گذراند و به جشنها، دوستیها و آرزوی دستیابی به جایگاهی برجسته در جامعه مشغول بود.
در سال ۱۲۰۲، فرانسیس که در جستوجوی افتخار نظامی بود، بهعنوان داوطلب در جنگ میان پروجا و آسیزی شرکت کرد. سپاه آسیزی شکست خورد و فرانسیس حدود یک سال به اسارت درآمد؛ پس از آن، پدرش توانست با پرداخت فدیه او را آزاد کند. فرانسیس پس از بازگشت به آسیزی، به بیماری طولانیمدتی مبتلا شد که در سراسر سال ۱۲۰۴ ادامه یافت. این بیماری تأثیری عمیق بر او گذاشت و او را بر آن داشت تا دربارهٔ معنای زندگی خود و آرزوهایی که تا آن زمان راهنمای او بودند، تأمل کند.
در سال ۱۲۰۵، فرانسیس پس از بازیافتن سلامتی خود، بار دیگر به سوی جنگ رفت. او بهعنوان داوطلب برای جنگیدن با نیروهای پاپ در پولیا نامنویسی کرد. اما هنگامی که به اسپولتو رسید، صدایی شنید که از او خواست به آسیزی بازگردد. بدینترتیب، دگرگونی درونی تدریجی او آغاز شد: آرزوی دستیابی به افتخار، ثروت و اعتبار، بهتدریج جای خود را به اشتیاق برای جستوجوی خدا و درک دعوت الهی خویش داد.
در اواخر سال ۱۲۰۵، هنگامی که فرانسیس در برابر صلیب در نمازخانهٔ سن دامیانو دعا میکرد، از سوی عیسی مسیح این فرمان را دریافت کرد: «برو و کلیسای مرا بازسازی کن.» فرانسیس در ابتدا این سخنان را به معنای ظاهری و عملی آنها برداشت کرد و بازسازی کلیساهای ویرانشده در اطراف آسیزی را آغاز نمود.
بااینحال، دعا در برابر صلیب بیش از هر چیز به تجربهای از نیایش تأملی و دیدار با خدا تبدیل شد. فرانسیس در دعا به دنبال نوری بود که برای درک دعوت الهی خود به آن نیاز داشت: «ای خدای متعال و پرجلال، تاریکیهای دل مرا روشن ساز و به من ایمانی راستین، امیدی استوار و محبتی کامل، حکمت و شناخت عطا کن، ای خداوند، تا فرمان مقدس و راستین تو را به انجام رسانم.»
پیترو برناردونه انتخاب پسرش برای زندگی در فقر را درک نکرد و با قاطعیت با آن مخالفت ورزید و از او خواست اموالی را که استفاده کرده بود بازگرداند. سپس به نزد اسقف گیدو از آسیزی رفت. اسقف، فرانسیس را احضار کرد و سخنان هر دو طرف را شنید. در جریان این رویارویی علنی، فرانسیس از اموال و ارث پدری خود چشم پوشید. او لباسهایش را از تن بیرون آورد و به پدرش بازگرداند؛ اسقف گیدو او را با ردای خود پوشاند و انتخاب او برای زندگی در فقر را پذیرفت.
فرانسیس که اکنون بیستوپنج سال داشت، زندگی در پیِ ردپای عیسی را آغاز کرد. او خود را وقف مراقبت از فقرا و جذامیان نمود و دورههایی از زندگی انفرادی را در اطراف آسیزی، بهویژه در پورتیونکولا، سپری کرد.
در ۲۴ فوریهٔ ۱۲۰۸، هنگام برگزاری مراسم عشای ربانی، قرائت انجیل به او کمک کرد تا با وضوح بیشتری دریابد که راه زندگیاش چه باید باشد: زندگی در فقر، اعلام انجیل و خدمت به همنوعان. بهزودی نخستین همراهان گرد او جمع شدند. گروه اولیه از پنج نفر تشکیل شده بود: دو کشیش به نامهای پیترو و سیلوسترو، دو فرد غیرروحانی به نامهای برناردو و اِجیدیو و خود فرانسیس. آنان با یکدیگر تصمیم گرفتند مطابق انجیل زندگی کنند و خود را وقف دعا، فقر، برادری، محبت و موعظه سازند. این برادری در سال ۱۲۱۰ از سوی پاپ اینوسنت سوم به رسمیت شناخته شد و بدینترتیب، تجربهٔ فرقهٔ برادران صغیر رسماً آغاز گردید.
در سال ۱۲۱۲، فرانسیس کلارا دِ اوفردوچو، بانوی جوان و نجیبزادهٔ آسیزی را در تجربهٔ زندگی انجیلی خود پذیرفت. او عمیقاً مجذوب آرمان فقر و زندگی بر اساس انجیل بود.
بهزودی زنان جوان دیگری نیز به کلارا پیوستند و آنان با یکدیگر در صومعهٔ کوچکی وابسته به کلیسای کوچک سن دامیانو ساکن شدند. در سال ۱۲۱۵، کلارا در سن بیستودو سالگی به مقام رئیس صومعهٔ «بانوان فقیر سن دامیانو» منصوب شد؛ جامعهای که بعدها کلاریسها نام گرفت. فرانسیس نخستین شکل زندگی را برای آنان تعیین کرد و کلارا سپس با حفظ فقر انجیلی در مرکز آن، قانون رهبانی خود را بر پایهٔ آن تدوین نمود.
پورتیونکولا در زندگی معنوی فرانسیس نیز نقشی محوری داشت. بر اساس روایت سنتی، در سال ۱۲۱۶ فرانسیس نزد پاپ هونوریوس سوم رفت تا برای کسانی که با توبه و اعتراف، از کلیسای کوچک سانتا ماریا دِلی آنجلی دیدار میکردند، آمرزشنامهای ویژه درخواست کند. بدینترتیب، سنتی شکل گرفت که بعدها آمرزشنامهٔ پورتیونکولا یا بخشایش آسیزی نامیده شد و با عید دوم اوت ارتباط یافت.
برادری فرانسیسکن بهسرعت رشد کرد و برادران در سراسر ایتالیا و فراتر از رشتهکوه آلپ پراکنده شدند و پیام صلح، بخشایش و برادری را به دیگران رساندند. فرانسیس میخواست انجیل برای کسانی نیز اعلام شود که به جهان مسیحیت تعلق نداشتند؛ ازاینرو، برادران را تشویق کرد تا نزد مسلمانان بروند؛ مردمانی که در آن دوران معمولاً «ساراسنها» نامیده میشدند. در عصری که درگیری میان مسیحیان و مسلمانان رواج داشت، مأموریت فرانسیسکن بر شهادت دادن از طریق سخن و الگو بودن در عمل استوار بود و حتی پذیرش شهادت در راه ایمان را نیز در بر میگرفت.
نخستین گروه به اسپانیا رسید و در آنجا به مرگ محکوم شد، اما سپس سلطان آنان را عفو کرد. گروه دوم راهی مراکش شد. برادران براردو، پیترو، آکورسیو، آدیوتو و اوتونه هنگام موعظه دستگیر شدند، به زندان افتادند و تازیانه خوردند. سرانجام، آنان در ۱۶ ژانویهٔ ۱۲۲۰ سر بریده شدند. آنان بهعنوان نخستین شهیدان فرانسیسکن شناخته شدند؛ یعنی نخستین کسانی که در این فرقه به شهادت رسیدند.
بازگشت بقایای پیکر آنان به پرتغال پیامد مهمی داشت: این رویداد موجب شکلگیری دعوت روحانی فردیناندو شد؛ او که از روحانیان وابسته به قانون رهبانی سنت آگوستین بود، به فرانسیسکنها پیوست و نام برادر آنتونیو را برگزید. او بعدها به سنت آنتونی پادوا شهرت یافت.
فرانسیس آرزو داشت شخصاً در مأموریت میان مسلمانان شرکت کند. او ابتدا کوشید به مراکش برسد، اما طوفان کشتی را وادار کرد در ساحل دالماسی توقف کند. تلاش دوم او را به اسپانیا رساند، اما بیماری او را مجبور کرد سفر خود را نیمهتمام بگذارد.
در سال ۱۲۱۹، پس از مجمع عمومی آسیزی، سرانجام توانست به شرق برسد. او از عَکّا در سرزمین مقدس گذشت و به مصر رسید؛ جایی که جنگ صلیبی پنجم در جریان بود. در آنجا با سلطان الملک الکامل دیدار کرد. سلطان از او استقبال نمود و با علاقه به شهادت او دربارهٔ ایمان مسیحی گوش سپرد، اما به مسیحیت نگروید.
رشد سریع برادری مشکلات تازهای به وجود آورد: گروه کوچکی از همراهان به سازمانی پرشمار تبدیل شده بود که در سرزمینهای گوناگون گسترش یافته بود. ازاینرو، تعیین ساختاری روشنتر و انضباطی مشترک ضروری شد و بحثهایی نیز، بهویژه دربارهٔ آرمان فقر انجیلی، پدید آمد.
در سال ۱۲۲۰، فرانسیس از مقام وزیر کل کنارهگیری کرد و ادارهٔ فرقه را ابتدا به پیترو کاتانئو و سپس به الیاس اهل کورتونا سپرد. بااینحال، او همچنان مرجع معنوی برادران باقی ماند، درحالیکه کاردینال اوگولینو، که بعدها پاپ گریگوری نهم شد، نقش حامی فرقه را بر عهده داشت.
در کریسمس سال ۱۲۲۳، فرانسیس در گرچو، در درهٔ ریتی، حضور داشت. او که میخواست راز تولد عیسی را به شکلی ملموس بازنمایی کند، صحنهای از میلاد مسیح آماده کرد تا بیتلحم را به یاد آورد. تجربهٔ گرچو خاستگاه سنت صحنهٔ تولد مسیح یا پرِسِپه دانسته میشود.
در سال ۱۲۲۴، فرانسیس برای چند هفته در کوه لا وِرنا گوشهنشین شد. بنا بر روایت سنتی، در آنجا و در دورهای از دعای عمیق، زخمهای مسیح یا استیگماتا را دریافت کرد؛ نشانههای مصائب مسیح که بر دستها، پاها و پهلوی او ظاهر شدند. این رویداد در ۱۴ سپتامبر رخ داد و به یکی از مهمترین تجربههای عرفانی زندگی او تبدیل شد.
در سالهای پایانی زندگی، فرانسیس با مشکلات جدی سلامتی، بهویژه بیماریهای چشمی، روبهرو شد. او در دورهای که در سن دامیانو، در نزدیکی کلارا و خواهرانش، اقامت داشت، سرود آفریدگان را سرود؛ سرودی که در آن خدا را از طریق عناصر و آفریدههای جهان میستاید. سپس درمان خود را در فونته کولومبو ادامه داد و حتی درمانهای دردناک را نیز پذیرفت.
در آوریل سال ۱۲۲۶، او برای درمان به سیهنا برده شد، اما وضعیت سلامتیاش رو به وخامت گذاشت. سپس به کورتونا منتقل شد و در آنجا وصیتنامه خود را نوشت؛ متنی که در آن عناصر اساسی تجربهٔ زندگیاش را یادآوری کرد و به برادران سفارش نمود که به قانون رهبانی سال ۱۲۲۳ وفادارانه پایبند بمانند.
سرانجام، فرانسیس خواست به آسیزی بازگردد و هنگامی که احساس کرد مرگش نزدیک است، درخواست کرد او را به پورتیونکولا ببرند. اندکی پیش از مرگ، خواست او را برهنه بر روی زمین قرار دهند تا این کار آخرین نشانهٔ انتخاب او برای زندگی در فقر باشد. او شامگاه شنبه، ۳ اکتبر ۱۲۲۶ درگذشت. بر اساس روایت سنتی، هنگام مرگ او، چکاوکها در اطراف جایی که پیکرش قرار داشت گرد آمدند و ناقوسهای آسیزی بهطور پیوسته به صدا درآمدند.
مراسم خاکسپاری در کلیسای سن جورجو برگزار شد و سپس پیکر او در بازیلیکایی که به افتخار او ساخته شده بود، قرار گرفت. آرامگاه او بهسرعت به مقصد زائران تبدیل شد و آوازهٔ قداست او با شتاب گسترش یافت.
فرانسیس در ۱۶ ژوئیهٔ ۱۲۲۸، تنها دو سال پس از مرگش، از سوی پاپ گریگوری نهم به مقام قدیسی رسید. عید سنت فرانسیس آسیزی در تقویم کلیسای کاتولیک در ۴ اکتبر برگزار میشود.
فرانسیس همچنین نوشتههای فراوانی از خود به یادگار گذاشت که از میان آنها میتوان به Salutatio virtutum، پندها، دعاهای گوناگون، متن مربوط به شادی راستین و کامل و سرود آفریدگان اشاره کرد. تقریباً همهٔ این آثار به زبان لاتین ساده نوشته شدهاند، درحالیکه سرود آفریدگان به زبان عامیانهٔ آن دوران نگاشته شده است. از خلال این نوشتهها، سیمای فرانسیس بهعنوان مردی اهل دعا، عارف، واعظ و شاعر، و نیز بنیانگذار خانوادهٔ فرانسیسکن، آشکار میشود.
پائولو بوتی
© Tutti i diritti riservati. Riproduzione consentita solo chiedendo permesso a info@amicidilazzaro.it
(non verrà concesso a siti con pubblicità/ads o per usi commerciali)
© All rights reserved. Reproduction allowed only with permission from info@amicidilazzaro.it
(it will not be granted to sites with advertising/ads or for commercial uses)

