
Ở trung tâm của mọi thỏa thuận mang thai hộ là hợp đồng, nơi các lợi ích kinh tế gặp gỡ những mong muốn cá nhân. Chính tại đây, một mâu thuẫn quan trọng bộc lộ: sự ra đời của một đứa trẻ, vốn gắn với những mối dây tình cảm và nhân văn, lại diễn ra thông qua tiền bạc, thị trường, phòng thí nghiệm, danh mục và hợp đồng. Vì thế, việc mang thai và sinh nở trở thành một phần của thỏa thuận kinh tế, trong đó người ta mua các dịch vụ liên quan đến sinh sản và đứa trẻ có nguy cơ bị xem là một phần của những gì được mua.
Chính trong hợp đồng, sự bất bình đẳng giữa các bên bộc lộ: một bên là những người có đủ nguồn lực kinh tế để thuê dịch vụ mang thai; bên kia là người phụ nữ mang thai và có thể ở vào vị thế dễ bị tổn thương hơn, nhất là vì những lý do kinh tế hoặc xã hội. Sự chênh lệch này có thể ảnh hưởng đến quyền tự do lựa chọn, khả năng thương lượng các điều kiện của thỏa thuận và quyền quyết định trong suốt thai kỳ.
Tự do giao kết hợp đồng là một nguyên tắc nền tảng của các xã hội dân chủ, nhưng không thể là quyền tuyệt đối. Trong pháp luật hiện đại, quyền tự do này phải tuân theo yêu cầu tôn trọng phẩm giá, sự toàn vẹn thân thể và quyền tự do của những người liên quan. Nhà nước, với tư cách là người bảo đảm công ích, phải đặt ra những giới hạn đạo đức và pháp lý để ngăn việc thương lượng hợp đồng trở thành công cụ thống trị hoặc bóc lột.
Những giới hạn này không phủ nhận tự do: chúng khiến tự do trở nên khả thi.
Những ranh giới được đặt ra để bảo vệ con người giúp các quan hệ hợp đồng phát triển một cách công bằng và cân bằng.
Việc cấm mua bán nội tạng hoặc các bộ phận cơ thể, ngay cả khi có sự đồng thuận, cho thấy không phải mọi thứ đều có thể trở thành đối tượng trao đổi kinh tế. Tương tự, các quy định cấm hoặc hạn chế việc mua bán dịch vụ tình dục ở nhiều hệ thống pháp luật nhắc lại nguyên tắc rằng cơ thể con người không nên bị biến thành hàng hóa, ngay cả khi các bên đã thỏa thuận với nhau.
Bất bình đẳng trong các hợp đồng mang thai hộ
Mang thai hộ làm nổi bật những bất bình đẳng sâu sắc:
- sự mất cân bằng quyền lực giữa những người thuộc các tầng lớp xã hội khác nhau;
- những rủi ro đối với sức khỏe tập trung ở người phụ nữ mang thai;
- nguy cơ một số quyền cơ bản của trẻ không được bảo vệ đầy đủ.
Về khía cạnh cuối cùng này, cần đặt ra vấn đề quyền của trẻ được biết nguồn gốc và lịch sử sinh học của mình, nhất là trong những trường hợp danh tính của người được gọi là «người hiến» vẫn được giữ kín.
Ngoài ra còn có vấn đề bảo vệ quyền của trẻ được duy trì quan hệ với những người có liên quan đến sự ra đời của mình, đặc biệt là người phụ nữ đã mang thai đứa trẻ trong chín tháng. Sự tiếp xúc với người mẹ và việc bú mẹ cũng có thể là những thời điểm quan trọng đối với việc hình thành mối dây tình cảm và sự phát triển của trẻ.
Giới hạn của hợp đồng và công bằng xã hội
Cũng như không thể ký kết hợp pháp một hợp đồng nhằm thuê người thực hiện một hành vi phạm tội, những giới hạn đối với tự do hợp đồng trong việc mang thai hộ — mà chúng tôi hy vọng sẽ được chuyển thành những lệnh cấm — nhằm bảo vệ công lý và phẩm giá con người.
Những trải nghiệm của phụ nữ tìm đến việc mang thai hộ cho thấy tầm quan trọng của việc xem xét mối quan hệ giữa tự do hợp đồng, hoàn cảnh kinh tế và việc bảo vệ con người. Không thể xem logic thị trường là đủ để tự mình bảo đảm sự tôn trọng phẩm giá, sức khỏe và quyền lợi của tất cả những người liên quan.
Quy định, tính vị tha và chiều kích toàn cầu
Một số người cho rằng cần có những quy định nghiêm ngặt hơn hoặc cổ súy việc mang thai hộ vì mục đích vị tha. Tuy nhiên, ngay cả với hình thức mang thai hộ này, vẫn còn những vấn đề quan trọng liên quan đến quyền tự do lựa chọn của người phụ nữ, tình trạng dễ bị tổn thương tiềm tàng của họ và việc bảo vệ quyền của trẻ.
Trên bình diện quốc tế, việc mang thai hộ xuyên biên giới có thể làm trầm trọng thêm tình trạng bất bình đẳng, nhất là khi những phụ nữ sống trong hoàn cảnh kinh tế khó khăn tham gia vào các chương trình sinh sản theo yêu cầu của những người giàu có hơn nhiều, kể cả những người đến từ các quốc gia phương Tây.
Khi nhu cầu kinh tế ảnh hưởng đến khả năng tự do lựa chọn, nguy cơ là những cơ chế bóc lột và bất bình đẳng gợi nhớ đến thời kỳ thuộc địa sẽ tiếp tục kéo dài.
Theo quan điểm này, giải pháp không phải là làm cho thị trường sinh sản hoạt động hiệu quả hơn, mà là xây dựng những điều kiện xã hội và kinh tế để ngăn khó khăn vật chất trở thành công cụ gây sức ép lên cơ thể và những lựa chọn của con người.
Kết luận: hướng tới việc bảo vệ phẩm giá con người trên toàn cầu
Nhiều điều khoản trong các hợp đồng mang thai hộ có thể đặt ra những vấn đề nghiêm trọng về đạo đức và pháp lý, nhất là khi chúng ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của trẻ. Vì vậy, chúng tôi cho rằng các điều khoản xâm phạm những quyền cơ bản cần phải chịu sự rà soát pháp lý nghiêm ngặt và, khi có đủ căn cứ, phải bị tuyên vô hiệu.
Những vấn đề cần được giải quyết bao gồm bảo vệ quyền của trẻ được biết nguồn gốc của mình, các nghĩa vụ công nhận quan hệ cha mẹ và cấp dưỡng, cũng như khả năng duy trì sự liên tục của những mối dây tình cảm với những người có liên quan đến sự ra đời của trẻ, khi điều đó phù hợp với lợi ích của trẻ.
Chúng tôi hy vọng rằng trên bình diện quốc tế, các quy định về mang thai hộ sẽ ngày càng nghiêm ngặt hơn, tiến tới lệnh cấm trên toàn thế giới đối với thực hành này.
Chúng tôi cho rằng cần xem xét lại tính hợp pháp không chỉ của mang thai hộ mà còn của thụ tinh dị loại dưới mọi hình thức, đồng thời đánh giá sâu rộng cả hai thực hành này trên phương diện đạo đức và pháp lý.
Paolo Botti
© Tutti i diritti riservati. Riproduzione consentita solo chiedendo permesso a info@amicidilazzaro.it
(non verrà concesso a siti con pubblicità/ads o per usi commerciali)
© All rights reserved. Reproduction allowed only with permission from info@amicidilazzaro.it
(it will not be granted to sites with advertising/ads or for commercial uses)

