in

Փոխնակ մայրության սիրտը՝ պայմանագիրը

Փոխնակ մայրության յուրաքանչյուր համաձայնության հիմքում պայմանագիրն է, որտեղ հանդիպում են տնտեսական շահերն ու անձնական ցանկությունները։ Հենց այստեղ է ի հայտ գալիս կարևոր հակասություն․ երեխայի ծնունդը, որը կապված է հուզական ու մարդկային կապերի հետ, տեղի է ունենում փողի, շուկայի, լաբորատորիաների, կատալոգների և պայմանագրերի միջոցով։ Այսպիսով, հղիությունն ու ծնունդը դառնում են տնտեսական համաձայնության մաս, որի շրջանակում ձեռք են բերվում վերարտադրության հետ կապված ծառայություններ, և երեխան կարող է դիտվել որպես ձեռք բերվողի մաս։

Հենց պայմանագրում է ի հայտ գալիս կողմերի միջև անհավասարությունը․ մի կողմից՝ այն անձինք, ովքեր ունեն հղիությունը պատվիրելու համար անհրաժեշտ տնտեսական միջոցներ, մյուս կողմից՝ այն կինը, որը կրում է հղիությունը և կարող է հայտնվել առավել խոցելի վիճակում, հատկապես տնտեսական կամ սոցիալական պատճառներով։ Այս տարբերությունը կարող է ազդել ընտրության ազատության, համաձայնության պայմանները բանակցելու հնարավորության և հղիության ընթացքում որոշումների կայացման վրա ունեցած ազդեցության վրա։

Պայմանագրեր կնքելու ազատությունը ժողովրդավարական հասարակությունների հիմնարար սկզբունք է, սակայն այն չի կարող բացարձակ լինել։ Ժամանակակից իրավունքում այն ենթակա է ներգրավված անձանց արժանապատվության, մարմնական անձեռնմխելիության և ազատության հարգման պահանջին։ Պետությունը, որպես ընդհանուր բարիքի երաշխավոր, պետք է սահմանի էթիկական և իրավական սահմաններ՝ թույլ չտալու համար, որ պայմանագրային հարաբերությունները դառնան տիրապետության կամ շահագործման գործիք։

Այս սահմանները չեն ժխտում ազատությունը․ դրանք այն հնարավոր են դարձնում։
Անձի պաշտպանության նպատակով սահմանված սահմանները պայմանագրային հարաբերություններին հնարավորություն են տալիս զարգանալու արդար և հավասարակշռված ձևով։

Օրգաններ կամ մարմնի մասեր վաճառելու արգելքը, նույնիսկ համաձայնության առկայության դեպքում, ցույց է տալիս, որ ամեն ինչ չէ, որ կարող է տնտեսական փոխանակման առարկա դառնալ։ Նույն կերպ՝ տարբեր իրավակարգերում սեռական ծառայությունների առքուվաճառքն արգելող կամ սահմանափակող նորմերը հիշեցնում են այն սկզբունքը, ըստ որի՝ մարդու մարմինը չպետք է վերածվի ապրանքի, նույնիսկ երբ կողմերի միջև համաձայնություն կա։

Անհավասարությունները փոխնակ մայրության պայմանագրերում

Փոխնակ մայրությունը ի հայտ է բերում խոր անհավասարություններ՝

  • իշխանության անհավասարակշռությունը տարբեր սոցիալական դասերի պատկանող անձանց միջև;
  • առողջության հետ կապված ռիսկերի կենտրոնացումը հղիությունը կրող կնոջ վրա;
  • վտանգը, որ երեխայի որոշ հիմնարար իրավունքներ պատշաճ կերպով չեն պաշտպանվի։

Ինչ վերաբերում է վերջին հանգամանքին, առաջ է գալիս երեխայի՝ իր ծագումն ու կենսաբանական պատմությունն իմանալու իրավունքի հարցը, հատկապես այն դեպքերում, երբ այսպես կոչված «դոնորի» ինքնությունը մնում է անանուն։

Առաջ է գալիս նաև երեխայի՝ իր ծննդյան մեջ ներգրավված անձանց հետ կապը պահպանելու իրավունքի պաշտպանության խնդիրը, մասնավորապես՝ այն կնոջ հետ, որը նրան ինը ամիս կրել է իր արգանդում։ Մոր հետ շփումն ու կրծքով կերակրումը նույնպես կարող են կարևոր դեր ունենալ հուզական կապի ձևավորման և երեխայի զարգացման գործում։

Պայմանագրի սահմանները և սոցիալական արդարությունը

Ինչպես հնարավոր չէ վավեր պայմանագիր կնքել հանցագործություն պատվիրելու նպատակով, այնպես էլ փոխնակ մայրության դեպքում պայմանագրային ազատության սահմանափակումները, որոնք, հուսով ենք, կարող են վերածվել արգելքների, նպատակ ունեն պաշտպանելու արդարությունն ու մարդկային արժանապատվությունը։

Փոխնակ մայրության դիմող կանանց փորձառությունները ցույց են տալիս, թե որքան կարևոր է խորհել պայմանագրային ազատության, տնտեսական պայմանների և անձի պաշտպանության միջև կապի շուրջ։ Շուկայի տրամաբանությունն ինքնին չի կարող համարվել բավարար՝ ներգրավված բոլոր անձանց արժանապատվության, առողջության և իրավունքների հարգումն ապահովելու համար։

Կարգավորում, ալտրուիզմ և համաշխարհային ընդգրկում

Ոմանք պաշտպանում են ավելի խիստ կարգավորման անհրաժեշտությունը կամ խթանում ալտրուիստական փոխնակ մայրությունը։ Այնուամենայնիվ, փոխնակ մայրության այս ձևի դեպքում ևս բաց են մնում կնոջ ընտրության ազատությանը, նրա հնարավոր խոցելիությանը և երեխայի իրավունքների պաշտպանությանը վերաբերող կարևոր հարցեր։

Միջազգային մակարդակում անդրսահմանային փոխնակ մայրությունը կարող է խորացնել անհավասարությունները, հատկապես երբ տնտեսական դժվարությունների պայմաններում ապրող կանայք ներգրավվում են վերարտադրողական ծրագրերում, որոնք պատվիրվում են շատ ավելի բարեկեցիկ անձանց կողմից, այդ թվում՝ արևմտյան երկրներից։

Երբ տնտեսական կարիքն ազդում է ազատորեն ընտրելու հնարավորության վրա, վտանգ կա, որ կշարունակվեն շահագործման և անհավասարության այն դրսևորումները, որոնք հիշեցնում են գաղութատիրական անցյալի դինամիկան։

Այս տեսանկյունից պատասխանը վերարտադրության շուկան ավելի արդյունավետ դարձնելը չէ, այլ այնպիսի սոցիալական և տնտեսական պայմաններ ստեղծելը, որոնք թույլ չեն տա, որ նյութական դժվարությունները դառնան մարդկանց մարմնի և ընտրությունների վրա ճնշում գործադրելու միջոց։

Եզրակացություն․ դեպի մարդկային արժանապատվության համընդհանուր պաշտպանություն

Փոխնակ մայրության պայմանագրերում ներառված բազմաթիվ դրույթներ կարող են էթիկական և իրավական լուրջ հարցեր առաջացնել, հատկապես երբ դրանք առնչվում են երեխայի իրավունքներին ու շահերին։ Ուստի կարծում ենք, որ հիմնարար իրավունքները ոտնահարող դրույթները պետք է ենթարկվեն խիստ իրավական վերահսկողության և, համապատասխան հիմքերի առկայության դեպքում, ճանաչվեն անվավեր։

Քննության առնվելիք հարցերի թվում են երեխայի՝ իր ծագումն իմանալու իրավունքի պաշտպանությունը, երեխային ճանաչելու և պահելու պարտավորությունները, ինչպես նաև երեխայի շահերից բխելու դեպքում նրա ծննդյան մեջ ներգրավված անձանց հետ հուզական կապերի շարունակականությունը պահպանելու հնարավորությունը։

Հուսով ենք, որ միջազգային մակարդակում փոխնակ մայրության կարգավորումը աստիճանաբար ավելի սահմանափակող կդառնա՝ ի վերջո հանգեցնելով այս գործելակերպի համաշխարհային արգելքի։
Կարծում ենք, որ փոխնակ մայրության հետ մեկտեղ անհրաժեշտ է քննարկման առարկա դարձնել նաև բոլոր ձևերով հետերոլոգիական բեղմնավորման թույլատրելիությունը՝ երկու գործելակերպն էլ ենթարկելով էթիկական և իրավական տեսանկյունից խոր գնահատման։

Paolo Botti

© Tutti i diritti riservati. Riproduzione consentita solo chiedendo permesso a info@amicidilazzaro.it
(non verrà concesso a siti con pubblicità/ads o per usi commerciali)

© All rights reserved. Reproduction allowed only with permission from info@amicidilazzaro.it
(it will not be granted to sites with advertising/ads or for commercial uses)

hug-2709639_1280

Տե՛ր, սովորեցրո՛ւ մեզ չսիրել ինքներս մեզ (Ռաուլ Ֆոլերո)

gasparino2

Հայր Գասպարինո, աղոթքի ուսուցիչ