Σε πολλά κέντρα της Νέας Εποχής, ανάμεσα στις διάφορες προτάσεις που παρουσιάζονται ως «ολιστικές» ή «ολοκληρωμένες», συναντά κανείς και πρακτικές μη επιστημονικού χαρακτήρα, συχνά πιο κοντά σε ψευδοπνευματικές εμπειρίες. Αυτές οι προτάσεις, παρότι δεν είναι συμβατές με τον χριστιανισμό, αντλούν ορισμένα στοιχεία από αυτόν, προκειμένου να φαίνονται πιο αξιόπιστες στα μάτια των συμμετεχόντων.
Ανάμεσα σε αυτές τις πρακτικές συγκαταλέγεται εδώ και καιρό και η πρακτική των Οικογενειακών Αναπαραστάσεων. Αυτή η «θεραπεία» ισχυρίζεται ότι μπορεί να επιλύσει ακόμη και τραύματα του παρελθόντος, λειτουργώντας ως ένα είδος προγονικής θεραπείας που εκτείνεται και στις προηγούμενες γενιές.
Τι είναι οι Οικογενειακές Αναπαραστάσεις;
Οι Οικογενειακές Αναπαραστάσεις είναι μια εναλλακτική θεραπευτική πρακτική, της οποίας η αποτελεσματικότητα δεν έχει αποδειχθεί επιστημονικά και η οποία αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1990 από τον Γερμανό ψυχοθεραπευτή και πρώην ιερέα Μπερτ Χέλινγκερ.
Ο Χέλινγκερ συνδύασε συγκρητιστικά έννοιες της συστημικής ψυχολογίας με πνευματικά στοιχεία, ενσωματώνοντας επιρροές από τη Θεοσοφία, τη θεολογία, τον Νευρογλωσσικό Προγραμματισμό και διάφορες μορφές ύπνωσης. Υποστήριζε ότι τα προσωπικά προβλήματα μπορεί να προέρχονται από ανεπίλυτες δυναμικές στο εσωτερικό του οικογενειακού συστήματος, με συνέπειες και για τις επόμενες γενιές, και ότι η θεραπεία μπορεί να αναδείξει και να επιλύσει αυτές τις κρυφές συγκρούσεις.
Οι θεωρίες του Μπερτ Χέλινγκερ, που στερούνται στέρεων επιστημονικών θεμελίων και βρίσκονται πολύ κοντά στον εσωτερισμό, υποστηρίζουν ότι τα μέλη μιας οικογένειας που έχουν αποκλειστεί ή ξεχαστεί εξαιτίας τραγικών γεγονότων μπορούν να επηρεάζουν τις επόμενες γενιές, μέχρι να «αναγνωριστούν» και πάλι μέσα στον οικογενειακό πυρήνα.
Για παράδειγμα, αν ένα μέλος της οικογένειας πεθάνει στον πόλεμο ή μια γυναίκα πεθάνει κατά τον τοκετό, κάποιος απόγονός του μπορεί ασυνείδητα να «πάρει τη θέση του», μιμούμενος το πεπρωμένο του, εκδηλώνοντας τα συναισθήματα ή τα συμπτώματά του ή ακόμη και προσπαθώντας, χωρίς να το συνειδητοποιεί, να τους ακολουθήσει στον θάνατο.
Επιπλέον, ο Χέλινγκερ υποθέτει ότι, αν κάποιος δεν αναλάβει την ευθύνη για ένα σοβαρό παράπτωμα, ένα παιδί από τις επόμενες γενιές μπορεί να προσπαθήσει να εξιλεωθεί γι’ αυτό, πληρώνοντας το τίμημα με την υγεία, την ευτυχία ή την επιτυχία του στη ζωή. Ένα παράδειγμα θα μπορούσε να είναι ένας παππούς που διαπράττει μια πράξη βίας ή μια απάτη: σύμφωνα με αυτή την οπτική, οι απόγονοί του μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με προβλήματα υγείας, οικονομικές δυσκολίες ή ταραχώδεις σχέσεις, ως μορφή εξιλέωσης για εκείνο το ανεπίλυτο παράπτωμα.
Ένα άλλο παράδειγμα μπορεί να αφορά έναν γονέα που εγκαταλείπει τα παιδιά του. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, οι απόγονοι μπορεί να αναπτύξουν ασταθείς σχέσεις ή φόβο εγκατάλειψης, αντανακλώντας τις πληγές που άφησε εκείνη η επιλογή. Αντίστοιχα, μια μητέρα που έχει βιώσει τραύμα από κακοποίηση μπορεί να μεταδώσει τον πόνο της στα παιδιά της, τα οποία ενδέχεται να υποφέρουν από άγχος ή κατάθλιψη χωρίς να κατανοούν την αιτία.
Αυτές οι δυναμικές μπορούν να παραλληλιστούν με την έννοια του κάρμα στον Ινδουισμό, σύμφωνα με την οποία οι πράξεις μιας ζωής μπορούν να επηρεάσουν το πεπρωμένο σε μελλοντικές ζωές. Όπως το κάρμα συσσωρεύεται και εκδηλώνεται μέσα από τις εμπειρίες της ζωής, έτσι και τα σφάλματα για τα οποία δεν έχει γίνει εξιλέωση μπορούν, σύμφωνα με αυτή την οπτική, να «ξαναζήσουν» μέσα από τις επόμενες γενιές, δημιουργώντας έναν κύκλο οδύνης και την ανάγκη για συμφιλίωση.
Και στις δύο περιπτώσεις αναδεικνύεται η ιδέα μιας συνέχειας: οι ανεπίλυτες πράξεις και εμπειρίες μιας γενιάς μπορούν να βαραίνουν τους ώμους των επόμενων, μέχρι να αντιμετωπιστούν και να επέλθει συμφιλίωση.
Σε αυτό το εμμενές πλαίσιο, ο Χέλινγκερ εισάγει επίσης την έννοια του «μορφικού πεδίου» ή του «πεδίου συνείδησης», το οποίο περιγράφει ως «το δίκτυο πληροφοριών που υπάρχει γύρω μας». Πρόκειται για μια ιδέα σύμφωνα με την οποία θα ήταν απαραίτητο να επιτευχθεί μια κατάσταση «αρμονίας», αφήνοντας τα ασυνείδητα επίπεδα να αναδυθούν, ώστε να «κατανοηθεί σε βάθος η προέλευση της δυσφορίας ή του συμπτώματος και, επομένως, να επανενταχθεί στο σύστημα το στοιχείο που λείπει», μέχρι να επέλθει η θεραπεία.
Μέσω της διαδικασίας των Οικογενειακών Αναπαραστάσεων επιδιώκεται να ενεργοποιηθεί ένας «μορφικός συντονισμός», ικανός να αναδείξει σε συνειδητό επίπεδο το βαθύτερο κομμάτι του ανθρώπου. Σε αυτό το πλαίσιο, «ο θεραπευτής εργάζεται σε αρμονία με τις δυνάμεις που ενεργούν στο πεδίο και το καθοδηγούν».
Πρόκειται, λοιπόν, για μια πρακτική που αποδίδει καθοριστικό ρόλο σε υποτιθέμενες ενέργειες και πνευματικές δυνάμεις, χωρίς να έχει αποδειχθεί επιστημονικά η ύπαρξη τέτοιων μηχανισμών.
Νέα Εποχή και ψευδοανατολικές ιδέες
Βρισκόμαστε σε ένα πλαίσιο της Νέας Εποχής, που χαρακτηρίζεται από εμμενή και παραφυσικά στοιχεία, δηλαδή από πεποιθήσεις που εστιάζουν τόσο σε υλικές όσο και σε πνευματικές πτυχές.
Σε αυτές τις πρακτικές συγκαταλέγεται το channeling, μέσω του οποίου κάποιος ισχυρίζεται ότι επικοινωνεί με πνευματικές οντότητες ή οδηγούς.
Γίνεται επίσης λόγος για το μορφικό πεδίο, μια έννοια που παραπέμπει σε ορισμένες ερμηνείες του συλλογικού ασυνειδήτου και της πνευματικότητας και περιγράφει ένα είδος ψυχικής πραγματικότητας κοινής σε όλους τους ανθρώπους.
Ένα άλλο στοιχείο είναι ο απόλυτος ντετερμινισμός, δηλαδή η ιδέα ότι κάθε γεγονός της ζωής είναι προκαθορισμένο, καθώς και η αποκοπή από το υπερβατικό, η οποία αποκλείει ή υποβαθμίζει την αναφορά σε μια υπερβατική πνευματική πραγματικότητα.
Η εστίαση στην ψυχοσωματική ευεξία, η οποία νοείται ως μέριμνα για την ψυχική και σωματική υγεία, αποτελεί άλλη μια θεμελιώδη πτυχή.
Αυτή η θεώρηση απορρίπτει την παρουσία ενός προσωπικού και ζώντος Θεού, όπως ο Ιησούς Χριστός, ικανού να επέμβει στην ιστορία και στη ζωή κάθε ανθρώπου, αλλά, αντιφατικά, αναφέρεται σε κοσμικές ενέργειες και πνευματικές οντότητες που δεν προσδιορίζονται με σαφήνεια.
Διαμορφώνεται, λοιπόν, ένα είδος θρησκείας χωρίς Θεό, που παραπέμπει στον κόσμο του κλασικού εσωτερισμού, ο οποίος συνδέεται με κρυφές γνώσεις και πνευματικές πρακτικές προορισμένες για λίγους εκλεκτούς.
Μια άλλη ενδιαφέρουσα πτυχή των Οικογενειακών Αναπαραστάσεων είναι η έννοια του «συντονισμού», σύμφωνα με την οποία κάθε άνθρωπος που συναντούμε και κάθε γεγονός που βιώνουμε εμφανίζονται στον δρόμο μας επειδή τα έχουμε προσελκύσει. Η έννοια αυτή απαντά και σε άλλες πρακτικές της Νέας Εποχής, όπως το Ρέικι.
Η σκέψη της Νέας Εποχής βασίζεται συχνά στον μονισμό, δηλαδή στην ιδέα ότι τα πάντα είναι αλληλένδετα σε μία ενιαία πραγματικότητα, και στον απόλυτο αυτοκαθορισμό, σύμφωνα με τον οποίο ο καθένας δημιουργεί το πεπρωμένο του.
Αυτά τα στοιχεία έρχονται σε αντίθεση με τη χριστιανική θεώρηση, σύμφωνα με την οποία μία από τις σοβαρότερες αμαρτίες του ανθρώπου είναι η υπερηφάνεια, δηλαδή η αξίωση να βάλει το δημιούργημα στη θέση του Δημιουργού του.
Πρέπει, όμως, να απορριφθούν όλα όσα αφορούν τις Οικογενειακές Αναπαραστάσεις;
Όπως συμβαίνει με πολλές θεωρίες, ορισμένες αρχικές σκέψεις δεν είναι απαραίτητο να απορριφθούν. Είναι, πράγματι, προφανές ότι όσα συμβαίνουν στη ζωή των γονιών και των παππούδων μας μπορούν να έχουν συνέπειες στη ζωή μας.
Ένα πένθος, οι οικονομικές δυσκολίες ή οι ρήξεις στις σχέσεις μπορούν ασφαλώς να επηρεάσουν τον χαρακτήρα, την ανατροφή, τη διάθεση και τον τρόπο ζωής μας, ιδίως στα πρώτα χρόνια της ζωής μας.
Είναι επίσης πιθανό τα γεγονότα που βιώσαμε στην οικογένειά μας κατά την παιδική ηλικία να αφήσουν πληγές που μας αποδυναμώνουν ή μας κάνουν πιο ευάλωτους.
Για παράδειγμα, αν κάποιος συγγενής χτυπήσει τη μητέρα μου ενώ είναι έγκυος, μπορεί να γεννηθώ πρόωρα και να υποστώ τις συνέπειες. Αν η γιαγιά μου φύγει παίρνοντας μαζί της όλα τα χρήματα του σπιτιού και η μητέρα μου ζει σε συνθήκες φτώχειας, μπορεί να μην έχω τη δυνατότητα να σπουδάσω. Αν οι γονείς μου είναι αλκοολικοί, μπορεί να αναπτύξω προβλήματα εξάρτησης.
Πρόκειται για οικογενειακές δυναμικές που είναι γνωστές σε όλους και μπορούν να έχουν απτές συνέπειες στη ζωή των ανθρώπων.
Αυτό που μπορούμε να αμφισβητήσουμε στις Οικογενειακές Αναπαραστάσεις είναι η ιδέα ότι αυτές οι συνέπειες οφείλονται κατ’ ανάγκην σε κρυφές αρνητικές ενέργειες ή σε καταστάσεις που απαιτούν μαγικές ή ενεργειακές παρεμβάσεις. Κάποιες φορές χρειάζονται πράγματι ψυχολογικές ή παιδαγωγικές παρεμβάσεις, όμως οι καθημερινές δυσκολίες, οι ασθένειες και οι απογοητεύσεις δεν μπορούν να αποδίδονται αυτομάτως στους προγόνους μας ή στις πράξεις τους.
Έχουν νόημα για έναν χριστιανό;
Είναι αλήθεια ότι τα οικογενειακά βιώματα επηρεάζουν τη ζωή μας, αλλά η καθολική πίστη μάς προσφέρει μια διαφορετική, στέρεη και λογική προοπτική απέναντι στις δυσκολίες.
Δεν είναι οι ενέργειες, οι κρυφές δυναμικές ή οι πράξεις των προγόνων μας αυτές που καθορίζουν αρνητικά το πεπρωμένο μας. Τα οικογενειακά γεγονότα μπορεί να έχουν επηρεάσει την παιδική μας ηλικία ή κάποιες περιόδους της ζωής μας, αλλά δεν καθορίζουν κατ’ ανάγκην ολόκληρο το μέλλον μας.
Είμαστε υπεύθυνοι για τις επιλογές και την πορεία μας. Επιπλέον, ακόμη και όταν συμβαίνει κάτι αρνητικό, δεν φταίει απαραίτητα κάποιος. Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με το μυστήριο του κακού, με το μυστήριο της αμαρτίας στον κόσμο.
Με την πίστη δεν προσπαθούμε να απομακρύνουμε ενέργειες ή καταστάσεις του παρελθόντος, αλλά αντιμετωπίζουμε τις καθημερινές δυσκολίες με ελπίδα και εμπιστοσύνη ότι ο Θεός είναι κοντά μας.
Κάποιες φορές αποδεχόμαστε και όσα δεν μπορούμε να αλλάξουμε, χωρίς να χάνουμε την ειρήνη που πηγάζει από τη βεβαιότητα ότι δεν είμαστε μόνοι, ότι μας αγαπά ο Θεός και ότι μπροστά μας βρίσκεται η ελπίδα του Παραδείσου, πέρα από αυτή τη ζωή.
Πάολο Μπόττι
© Tutti i diritti riservati. Riproduzione consentita solo chiedendo permesso a info@amicidilazzaro.it
(non verrà concesso a siti con pubblicità/ads o per usi commerciali)
© All rights reserved. Reproduction allowed only with permission from info@amicidilazzaro.it
(it will not be granted to sites with advertising/ads or for commercial uses)


