In veel New Age-centra zijn tussen de verschillende voorstellen die als ‘holistisch’ of ‘integraal’ worden gepresenteerd ook niet-wetenschappelijke praktijken te vinden, die vaak meer verwant zijn aan pseudo-spirituele ervaringen. Hoewel deze voorstellen niet verenigbaar zijn met het christendom, ontlenen ze er enkele elementen aan om geloofwaardiger over te komen op de deelnemers.
Een van deze praktijken bestaat al geruime tijd: Familieopstellingen. Deze ‘therapie’ beweert zelfs trauma’s uit het verleden te kunnen oplossen, als een soort voorouderlijke therapie die zich uitstrekt tot eerdere generaties.
Wat zijn Familieopstellingen?
Familieopstellingen zijn een alternatieve therapeutische praktijk waarvan de werkzaamheid niet wetenschappelijk is aangetoond. De methode werd in de jaren negentig ontwikkeld door de Duitse psychotherapeut en voormalig priester Bert Hellinger.
Hellinger combineerde op syncretistische wijze begrippen uit de systeempsychologie met spirituele elementen, waarbij hij invloeden uit de theosofie, de theologie, neurolinguïstisch programmeren en verschillende vormen van hypnose integreerde. Hij beweerde dat persoonlijke problemen konden voortkomen uit onopgeloste dynamieken binnen het familiesysteem, waarvan de gevolgen ook merkbaar konden zijn in de daaropvolgende generaties, en dat de therapie deze verborgen conflicten aan het licht kon brengen en oplossen.
De theorieën van Bert Hellinger, die een stevige wetenschappelijke basis ontberen en sterk verwant zijn aan het esoterisme, stellen dat uitgesloten of vergeten familieleden als gevolg van tragische lotgevallen invloed kunnen uitoefenen op volgende generaties, totdat zij binnen de familie opnieuw worden ‘erkend’.
Als een familielid bijvoorbeeld in een oorlog omkomt of een vrouw bij de bevalling sterft, kan een nakomeling zich onbewust in hun plaats stellen, hun lot nabootsen, hun emoties of symptomen vertonen of zelfs onbewust proberen hen in de dood te volgen.
Bovendien veronderstelt Hellinger dat een kind uit latere generaties, wanneer iemand geen verantwoordelijkheid neemt voor een ernstige misstap, die schuld kan proberen uit te boeten door met zijn gezondheid, geluk of succes in het leven te betalen. Een voorbeeld zou een grootvader kunnen zijn die geweld pleegt of fraudeert: volgens deze zienswijze kunnen zijn nakomelingen te maken krijgen met gezondheidsproblemen, financiële moeilijkheden of turbulente relaties, als boetedoening voor die onopgeloste schuld.
Een ander voorbeeld kan een ouder zijn die zijn kinderen in de steek laat. Volgens deze theorie kunnen nakomelingen instabiele relaties of verlatingsangst ontwikkelen, als weerspiegeling van de wonden die door die keuze zijn achtergelaten. Zo kan ook een moeder die een trauma als gevolg van misbruik heeft meegemaakt haar pijn doorgeven aan haar kinderen, die aan angst of depressie kunnen lijden zonder de oorzaak ervan te begrijpen.
Deze dynamieken kunnen worden vergeleken met het begrip karma in het hindoeïsme, volgens hetwelk handelingen in het ene leven het lot in toekomstige levens kunnen beïnvloeden. Zoals karma zich opstapelt en via levenservaringen tot uiting komt, zo kan volgens deze zienswijze niet-uitgeboete schuld ‘herleven’ in latere generaties, waardoor een cyclus van lijden en een behoefte aan verzoening ontstaat.
In beide gevallen komt een idee van continuïteit naar voren: de onopgeloste handelingen en ervaringen van de ene generatie kunnen op de schouders van de volgende generaties drukken, totdat ze onder ogen worden gezien en er verzoening plaatsvindt.
Binnen dit immanente kader introduceert Hellinger ook het begrip ‘morfisch veld’ of ‘bewustzijnsveld’, dat hij omschrijft als ‘het informatienetwerk dat om ons heen aanwezig is’. Volgens dit idee zou het nodig zijn een toestand van ‘harmonie’ te bereiken door de onbewuste lagen naar boven te laten komen, om ‘de oorsprong van het ongemak of het symptoom ten volle te begrijpen en zo het ontbrekende element opnieuw in het systeem op te nemen’, totdat genezing wordt bereikt.
Met het proces van Familieopstellingen zou men een ‘morfische resonantie’ proberen te activeren die het diepste deel van de persoon op bewust niveau aan het licht kan brengen. In deze context ‘werkt de therapeut in harmonie met de krachten die in het veld werkzaam zijn en het leiden’.
Het gaat dus om een praktijk die een bepalende rol toekent aan vermeende spirituele energieën en krachten, zonder dat zulke mechanismen wetenschappelijk zijn aangetoond.
New Age en pseudo-oosterse ideeën
We bevinden ons in een New Age-context, die wordt gekenmerkt door immanente en preternatuurlijke elementen, dat wil zeggen overtuigingen die zich richten op zowel materiële als spirituele aspecten.
Tot deze praktijken behoort channeling, waarbij iemand beweert te communiceren met spirituele entiteiten of gidsen.
Ook spreekt men over een morfisch veld, een begrip dat aan bepaalde interpretaties van het collectieve onbewuste en spiritualiteit doet denken en een soort psychische werkelijkheid beschrijft die alle mensen delen.
Een ander element is het absolute determinisme, oftewel het idee dat iedere gebeurtenis in het leven vooraf bepaald is, samen met de afgeslotenheid voor het transcendente, die verwijzingen naar een transcendente spirituele werkelijkheid uitsluit of relativeert.
De nadruk op psychofysiek welzijn, opgevat als aandacht voor de mentale en lichamelijke gezondheid, is een ander fundamenteel aspect.
Deze visie verwerpt het bestaan van een persoonlijke en levende God, zoals Jezus Christus, die kan ingrijpen in de geschiedenis en in het leven van ieder mens. Tegelijkertijd verwijst zij, tegenstrijdig genoeg, naar kosmische energieën en niet duidelijk omschreven spirituele entiteiten.
Zo ontstaat een soort religie zonder God, die aansluit bij de wereld van het klassieke esoterisme, dat verbonden is met verborgen kennis en spirituele praktijken die voorbehouden zijn aan enkele uitverkorenen.
Een ander interessant aspect van Familieopstellingen is het begrip ‘resonantie’, volgens hetwelk iedere persoon die we ontmoeten en iedere gebeurtenis die we meemaken op ons pad komt omdat we die hebben aangetrokken. Dit begrip komt ook voor in andere New Age-praktijken, zoals Reiki.
Het New Age-denken is vaak gebaseerd op monisme, dat wil zeggen het idee dat alles met elkaar verbonden is in één werkelijkheid, en op absolute zelfbeschikking, volgens welke ieder mens zijn eigen lot schept.
Deze elementen staan haaks op de christelijke visie, waarin een van de ernstigste zonden van de mens de hoogmoed is: de aanmatiging om het schepsel in de plaats van zijn Schepper te stellen.
Maar moet alles wat met Familieopstellingen te maken heeft worden verworpen?
Zoals bij veel theorieën hoeven de eerste uitgangspunten niet noodzakelijkerwijs te worden verworpen. Het is immers duidelijk dat wat er in het leven van onze ouders en grootouders gebeurt, gevolgen kan hebben voor ons bestaan.
Een verlies, financiële moeilijkheden of het verbreken van relaties kunnen ons karakter, onze opvoeding, onze stemming en onze levensstijl zeker beïnvloeden, vooral in de eerste levensjaren.
Het is bovendien mogelijk dat gebeurtenissen die we tijdens onze jeugd in ons gezin meemaken, wonden achterlaten die ons verzwakken of kwetsbaarder maken.
Als een familielid bijvoorbeeld mijn moeder slaat terwijl ze zwanger is, kan ik te vroeg geboren worden en daar gevolgen van ondervinden. Als mijn grootmoeder ervandoor gaat met al het geld uit huis en mijn moeder in armoede leeft, kan het zijn dat ik niet de kans krijg om te studeren. Als mijn ouders alcoholisten zijn, kan ik verslavingsproblemen ontwikkelen.
Dit zijn dynamieken binnen gezinnen die iedereen kent en die concrete gevolgen kunnen hebben voor het leven van mensen.
Wat we bij Familieopstellingen kunnen betwisten, is het idee dat deze gevolgen noodzakelijkerwijs voortkomen uit verborgen negatieve energieën of uit omstandigheden die magische of energetische ingrepen vereisen. Soms zijn psychologische of pedagogische interventies inderdaad nodig, maar dagelijkse moeilijkheden, ziekten en teleurstellingen kunnen niet automatisch worden toegeschreven aan onze voorouders of hun daden.
Zijn ze zinvol voor een christen?
Het is waar dat gebeurtenissen binnen onze familie ons leven beïnvloeden, maar het katholieke geloof biedt ons een ander, solide en rationeel perspectief op moeilijkheden.
Niet energieën, verborgen dynamieken of de daden van onze voorouders bepalen ons lot op negatieve wijze. Gebeurtenissen binnen het gezin kunnen onze jeugd of bepaalde fasen van ons leven hebben beïnvloed, maar bepalen niet noodzakelijkerwijs onze hele toekomst.
Wij zijn verantwoordelijk voor onze keuzes en onze levensweg. Bovendien is iets negatiefs dat gebeurt niet noodzakelijk iemands schuld. We staan voor het mysterie van het kwaad, het mysterie van de zonde in de wereld.
Met ons geloof proberen we geen energieën of situaties uit het verleden uit te bannen, maar gaan we de dagelijkse moeilijkheden tegemoet met hoop en vertrouwen op Gods nabijheid.
Soms aanvaarden we ook wat we niet kunnen veranderen, zonder de vrede te verliezen die voortkomt uit het besef dat we niet alleen zijn, dat God van ons houdt en dat we na dit leven de hoop op het Paradijs hebben.
Paolo Botti
© Tutti i diritti riservati. Riproduzione consentita solo chiedendo permesso a info@amicidilazzaro.it
(non verrà concesso a siti con pubblicità/ads o per usi commerciali)
© All rights reserved. Reproduction allowed only with permission from info@amicidilazzaro.it
(it will not be granted to sites with advertising/ads or for commercial uses)


