
Hoe de duivel, in de gedaante van een Gekruisigde, meerdere keren aan broeder Ruffino verscheen en hem vertelde dat het goede dat hij deed verloren ging, omdat hij niet behoorde tot de uitverkorenen voor het eeuwige leven. Sint-Franciscus wist dit door een openbaring van God en bracht broeder Ruffino ertoe zijn dwaling in te zien.
Broeder Ruffino, een van de edelste mannen van Assisi en een metgezel van Sint-Franciscus, een man van grote heiligheid, werd enige tijd hevig bestreden en in zijn ziel door de duivel beproefd met betrekking tot de voorbestemming. Daarom was hij voortdurend somber en bedroefd, want de duivel legde hem de gedachte in het hart dat hij verdoemd was en niet behoorde tot de uitverkorenen voor het eeuwige leven, en dat dus alles wat hij in de Orde deed nutteloos was.
Deze beproeving duurde vele dagen. Uit schaamte vertelde broeder Ruffino er Sint-Franciscus niets over; toch bleef hij bidden en zijn gebruikelijke boetedoeningen en onthoudingen beoefenen. Toen de vijand dit zag, begon hij verdriet aan verdriet toe te voegen en beproefde hij hem, naast de innerlijke strijd, ook van buitenaf met valse verschijningen.
Op een keer verscheen hij aan hem in de gedaante van een Gekruisigde en zei:
‘O broeder Ruffino, waarom kwel je jezelf met boetedoening en gebed, aangezien je niet behoort tot de uitverkorenen voor het eeuwige leven? Geloof me, ik weet wie ik heb uitverkoren en voorbestemd. Geloof de zoon van Pietro Bernardone niet als hij je het tegendeel zou zeggen, en vraag hem ook niets over deze zaak, want noch hij, noch iemand anders weet het, behalve ik, die de Zoon van God ben. Geloof me dus zonder enige twijfel: jij behoort tot de verdoemden. Ook de zoon van Pietro Bernardone, je vader, en diens vader zijn verdoemd; en iedereen die Franciscus volgt, wordt misleid.’
Nadat hij deze woorden had uitgesproken, begon broeder Ruffino zozeer verduisterd te worden door de vorst der duisternis, dat hij geleidelijk alle geloof en liefde verloor voor Sint-Franciscus, van wie hij eerder zoveel had gehouden. Hij deed geen moeite meer om hem te vertellen wat hem overkwam. Maar wat broeder Ruffino niet aan de heilige vader had onthuld, werd door de Heilige Geest onthuld.
Sint-Franciscus zag in de geest het grote gevaar waarin de broeder verkeerde en stuurde broeder Masseo om hem te roepen. Broeder Ruffino antwoordde hem bars: ‘Wat heb ik met broeder Franciscus te maken?’
Toen zei broeder Masseo, vervuld van goddelijke wijsheid en de misleiding van de duivel herkennend: ‘O broeder Ruffino, weet je dan niet dat broeder Franciscus is als een engel van God, die zoveel zielen in de wereld heeft verlicht en door wie wij Gods genade hebben ontvangen? Daarom wil ik dat je koste wat kost naar hem toe gaat, want ik zie duidelijk dat je door de duivel wordt misleid.’
Na deze woorden kwam broeder Ruffino in beweging en ging naar Sint-Franciscus.
Toen Sint-Franciscus hem van verre zag aankomen, begon hij te roepen: ‘O arme broeder Ruffino, wie heb je geloofd?’
Toen broeder Ruffino bij hem was gekomen, vertelde hij uitvoerig over de hele beproeving die hij van de duivel had ondergaan, zowel innerlijk als door middel van verschijningen. Sint-Franciscus maakte hem duidelijk dat degene die aan hem was verschenen de duivel was en niet Christus, en dat hij nooit aan diens ingevingen mocht toegeven.
Hij zei tegen hem: ‘Wanneer de duivel je opnieuw zegt: “Jij bent verdoemd”, antwoord hem dan: “Open je mond; ik schijt er nu in.”
Dat zal het teken zijn dat het de duivel is en niet Christus: zodra je hem dat antwoord hebt gegeven, zal hij onmiddellijk vluchten.
Je had ook aan iets anders moeten herkennen dat het de duivel was: hij had je hart verhard tegen al het goede. Dat is nu juist zijn werk. Maar de gezegende Christus verhardt het hart van de gelovige mens nooit; integendeel, Hij maakt het zachter, zoals Hij door de mond van de profeet zegt: “Ik zal je een stenen hart wegnemen en je een hart van vlees geven.”’
Toen broeder Ruffino zag dat Sint-Franciscus zijn hele beproeving tot in de details kende, raakten zijn woorden hem diep. Hij begon overvloedig te huilen, vereerde Sint-Franciscus en erkende nederig zijn schuld omdat hij had verzwegen wat hem overkwam.
Zo werd hij getroost en bemoedigd door de vermaningen van de heilige vader en diep ten goede veranderd. Ten slotte zei Sint-Franciscus tegen hem: ‘Ga, mijn zoon, biecht en laat de gebruikelijke praktijk van het gebed niet varen. Weet met zekerheid dat deze beproeving je veel nut en troost zal brengen, en spoedig zul je daarvan het bewijs zien.’
Broeder Ruffino keerde terug naar zijn cel in het woud en terwijl hij met veel tranen bad, verscheen de vijand hem opnieuw in de uiterlijke gedaante van Christus. Hij zei tegen hem: ‘O broeder Ruffino, had ik je niet gezegd de zoon van Pietro Bernardone niet te geloven en jezelf niet af te matten met tranen en gebeden, omdat je verdoemd bent? Wat heb je eraan jezelf te kwellen zolang je leeft, als je na je dood toch verdoemd zult zijn?’
Onmiddellijk antwoordde broeder Ruffino: ‘Open je mond; nou schijt ik erin.’
De duivel vluchtte terstond, woedend, en veroorzaakte zo’n storm en zo’n beweging van stenen op de berg Subasio, dat lange tijd het geraas te horen was van rotsblokken die het dal in stortten.
De botsingen tussen de stenen die over elkaar heen rolden waren zo hevig dat er verschrikkelijke vonken uit opsprongen.
Toen Sint-Franciscus en zijn metgezellen het angstaanjagende geluid hoorden, verlieten ze vol verbazing de plek waar ze waren om te zien wat er gebeurd was. Men vertelt dat je die grote aardverschuiving van stenen op die plek ook vandaag nog kunt zien. Toen begreep broeder Ruffino duidelijk dat degene die hem had misleid de duivel was geweest. Hij keerde terug naar Sint-Franciscus, wierp zich opnieuw op de grond en erkende zijn schuld. Sint-Franciscus troostte hem met zachte woorden en stuurde hem vol troost terug naar zijn cel. Terwijl broeder Ruffino vroom bad, verscheen de gezegende Christus aan hem en verwarmde zijn hele ziel met goddelijke liefde. Hij zei tegen hem: ‘Je hebt er goed aan gedaan, mijn zoon, broeder Franciscus te geloven, want degene die je bedroefd had gemaakt, was de duivel. Ik daarentegen ben Christus, je Meester. En om je een zeker bewijs te geven, schenk Ik je dit teken: zolang je leeft, zul je nooit meer enige droefheid of somberheid ervaren.’
Nadat Christus deze woorden had gesproken, ging Hij weg en liet hem vervuld achter van zo’n grote geestelijke vreugde en zo’n grote zoetheid, en in zo’n verheven geestestoestand, dat hij dag en nacht in God verzonken en vervoerd bleef. Vanaf dat moment was hij zo bevestigd in de genade en in de zekerheid van zijn eigen heil, dat hij een heel ander mens werd. Hij zou dag en nacht in gebed zijn gebleven en de goddelijke dingen hebben aanschouwd, als de anderen hem dat hadden toegestaan.
Daarom zei Sint-Franciscus over hem dat broeder Ruffino al in dit leven door Christus heilig was verklaard en dat hij, behalve wanneer hij tegenover hem stond, niet zou aarzelen hem Sint-Ruffino te noemen, hoewel hij nog op aarde leefde.
Tot lof van Jezus Christus en de arme Franciscus. Amen.
Bron: De Fioretti van Sint-Franciscus, hoofdstuk XXIX, een anoniem werk uit de veertiende eeuw. Tekst bewerkt in hedendaags Italiaans op basis van de teksttraditie van de editie van Antonio Cesari (1860).

