in

Het ontslapen van de Moeder van God (paus Johannes Paulus II)

Tizian_041
Tizian, Public domain, via Wikimedia Commons

  1. Wat het einde van Maria’s aardse leven betreft, neemt het Concilie de bewoordingen over van de bul waarmee het dogma van de Tenhemelopneming werd afgekondigd, en stelt het: „De onbevlekte Maagd, vrij van iedere smet van de erfzonde bewaard, werd, toen de loop van haar aardse leven ten einde was, met lichaam en ziel tot de hemelse heerlijkheid opgenomen” (Lumen Gentium, 59). Met deze formulering spreekt de dogmatische Constitutie Lumen gentium, in navolging van mijn eerbiedwaardige voorganger Pius XII, zich niet uit over de vraag naar de dood van Maria. Pius XII heeft het feit van haar dood echter niet willen ontkennen, maar heeft het alleen niet opportuun geacht om plechtig, als een waarheid die door alle gelovigen moest worden aanvaard, de dood van de Moeder van God te verkondigen. Sommige theologen hebben inderdaad de opvatting verdedigd dat de Maagd van de dood was vrijgesteld en rechtstreeks van het aardse leven naar de hemelse heerlijkheid was overgegaan. Deze opvatting is echter tot aan de zeventiende eeuw onbekend, terwijl er in werkelijkheid een gemeenschappelijke traditie bestaat die in de dood van Maria haar intrede in de hemelse heerlijkheid ziet.
  2. Is het mogelijk dat Maria van Nazaret in haar lichaam het drama van de dood heeft ervaren? Wanneer men nadenkt over het lot van Maria en over haar verhouding tot haar goddelijke Zoon, lijkt het gerechtvaardigd bevestigend te antwoorden: aangezien Christus is gestorven, zou het moeilijk zijn het tegenovergestelde te beweren voor de Moeder. In deze zin hebben de Kerkvaders geredeneerd, die hierover geen twijfel hebben gehad. Het volstaat de heilige Jacobus van Sarug (+ 521) te noemen, volgens wie „het koor van de twaalf Apostelen”, toen voor Maria „de tijd gekomen was om de weg van alle generaties te gaan”, dat wil zeggen de weg van de dood, bijeenkwam om „het maagdelijke lichaam van de Gezegende” te begraven (Discorso sulla sepoltura della Santa Genitrice di Dio, 87-99 in C. VONA, Lateranum 19 [1953], 188). De heilige Modestus van Jeruzalem (+ 634) spreekt, nadat hij uitvoerig heeft gesproken over de „allerzaligste ontslaping van de glorierijke Moeder van God”, aan het einde van zijn „lofrede” over de wonderbaarlijke tussenkomst van Christus, die „haar uit het graf heeft opgewekt” om haar met Zich in de heerlijkheid op te nemen (San Modesto di Gerusalemme, Enc. in dormitionem Deiparae semperque Virginis Mariae, nn. 7 e 14: PG 86 bis, 3293; 3311). De heilige Johannes Damascenus (+ 704) vraagt zich op zijn beurt af: „Hoe komt het dat zij die bij de geboorte alle grenzen van de natuur overschreed, zich nu aan haar wetten onderwerpt en haar onbevlekte lichaam aan de dood wordt onderworpen?” En hij antwoordt: „Het sterfelijke deel moest zeker worden afgelegd om met onsterfelijkheid te worden bekleed, want ook de Heer van de natuur heeft de ervaring van de dood niet afgewezen. Hij sterft immers naar het vlees en vernietigt door de dood de dood, schenkt aan de vergankelijkheid de onvergankelijkheid en maakt het sterven tot bron van de verrijzenis.” (San Giovanni Damasceno, Panegirico sulla Dormizione della Madre di Dio, 10: SC 80,107).
  3. Het is waar dat in de Openbaring de dood wordt voorgesteld als straf voor de zonde. Het feit echter dat de Kerk Maria door een bijzondere goddelijke begenadiging vrij van de erfzonde verkondigt, leidt niet tot de conclusie dat zij ook de lichamelijke onsterfelijkheid heeft ontvangen. De Moeder staat niet boven de Zoon, die de dood op zich heeft genomen, er een nieuwe betekenis aan heeft gegeven en haar tot instrument van het heil heeft gemaakt. Maria, betrokken bij het verlossingswerk en verbonden met Christus’ heilbrengende offer, heeft het lijden en de dood kunnen delen met het oog op de verlossing van de mensheid. Ook voor haar geldt wat Severus van Antiochië over Christus zegt: „Zonder een voorafgaande dood, hoe zou de verrijzenis kunnen plaatsvinden?” (Severo d’Antiochia, Antiiulianistica, Beirut 1931, 194s). Om deel te hebben aan de verrijzenis van Christus, moest Maria allereerst zijn dood delen.
  4. Het Nieuwe Testament geeft geen enkele informatie over de omstandigheden van Maria’s dood. Deze stilte doet veronderstellen dat haar dood op normale wijze heeft plaatsgevonden, zonder enig bijzonder voorval dat het vermelden waard was. Als dat niet zo was geweest, hoe had het bericht daarover dan verborgen kunnen blijven voor haar tijdgenoten en ons op geen enkele wijze kunnen bereiken? Wat de oorzaken van Maria’s dood betreft, lijken de opvattingen die natuurlijke oorzaken voor haar willen uitsluiten, niet gegrond. Belangrijker is het onderzoek naar de geestelijke houding van de Maagd op het ogenblik van haar heengaan uit deze wereld. In dit verband meent de heilige Franciscus van Sales dat Maria’s dood het gevolg is geweest van een vervoering van liefde. Hij spreekt over een sterven „in de liefde, door de liefde en uit liefde”, en komt daarom tot de conclusie dat de Moeder van God uit liefde voor haar zoon Jezus is gestorven (San Francesco di Sales, Traité de l’Amour de Dieu, Lib. 7, c. XIII-XIV). Wat ook het organische en biologische gebeuren geweest mag zijn dat vanuit lichamelijk oogpunt het einde van het leven van het lichaam heeft veroorzaakt, men kan zeggen dat de overgang van dit leven naar het andere voor Maria een rijping van de genade in de heerlijkheid was, zodat de dood nooit zozeer als in haar geval als een „ontslapen” kon worden opgevat.
  5. Bij sommige Kerkvaders vinden we een beschrijving van Jezus zelf die op het ogenblik van haar dood zijn moeder komt halen om haar in de hemelse heerlijkheid binnen te leiden. Zo stellen zij de dood van Maria voor als een gebeurtenis van liefde die haar ertoe heeft gebracht haar goddelijke Zoon te bereiken en zijn onsterfelijk leven te delen. Aan het einde van haar aardse bestaan zal zij, evenals Paulus en nog meer dan hij, het verlangen hebben ervaren om het lichaam te verlaten en voor altijd met Christus te zijn (vgl. Fil 1, 23).

Paus Johannes Paulus II – 25 juni 1997

Benedicto_XVI_2011.jpg

Brief voor de 100 jaar van de geboorte van Johannes Paulus II (Benedictus XVI)

sunset-815270_1280

“O Dood, waar blijft uw overwinning?”, pastorale brief van de bisschoppen van Frankrijk aan de katholieke gelovigen